Większy ból po fali uderzeniowej – dlaczego może się pojawić i co oznacza klinicznie

Terapia falą uderzeniową (ESWT – extracorporeal shock wave therapy) jest szeroko stosowaną metodą fizjoterapeutyczną w leczeniu przewlekłych dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego. W praktyce klinicznej pacjenci często pytają, czy nasilenie objawów po zabiegu jest normalne. W niektórych przypadkach rzeczywiście pojawia się większy ból po fali uderzeniowej, co może budzić niepokój, ale nie zawsze jest sygnałem powikłania. Zrozumienie mechanizmów działania ESWT oraz typowych reakcji pozabiegowych pozwala właściwie ocenić sytuację i dobrać postępowanie.

Jak działa terapia falą uderzeniową w tkankach

Fala uderzeniowa to fala akustyczna o wysokiej energii, która przenika przez tkanki i wywołuje kontrolowany bodziec mechaniczny. W zależności od typu aparatu oraz ustawień stosuje się fale ogniskowane lub radialne. Efekt terapeutyczny nie polega na „rozbijaniu” tkanek, jak bywa potocznie opisywane, lecz na uruchamianiu procesów biologicznych: poprawie mikrokrążenia, modulacji przewodnictwa bólowego, stymulacji procesów naprawczych w ścięgnach i przyczepach oraz wpływie na napięcie mięśniowe. W praktyce ESWT stosuje się m.in. w entezopatiach (np. ostroga piętowa, łokieć tenisisty), tendinopatiach (Achillesa, rzepki), punktach spustowych czy wybranych zespołach przeciążeniowych.

Dlaczego czasem występuje większy ból po fali uderzeniowej

Reakcja bólu po zabiegu wynika z tego, że fala uderzeniowa jest silnym bodźcem. Organizm może odpowiedzieć przejściowym nasileniem objawów, szczególnie gdy tkanka była wcześniej przewlekle podrażniona lub gdy w obszarze zabiegowym istnieje aktywny stan zapalny o niskim nasileniu. Większy ból po fali uderzeniowej bywa efektem:

• czasowego zwiększenia wrażliwości receptorów bólowych w obszarze zabiegowym,
• reakcji naczyniowej i miejscowego przekrwienia,
• mikrouszkodzeń na poziomie tkanek miękkich, które stanowią element stymulacji naprawy,
• wzrostu napięcia ochronnego mięśni w okolicy bolesnego miejsca,
• zbyt dużej dawki energii lub zbyt intensywnego opracowania w jednej sesji.

Warto podkreślić: przejściowe nasilenie bólu nie musi oznaczać, że terapia jest „zła” albo że doszło do uszkodzenia. Często jest to reakcja podobna do tej, którą obserwuje się po intensywniejszej terapii manualnej czy treningu – tkanka przez krótki czas jest bardziej „reaktywna”.

Jak długo może utrzymywać się nasilenie dolegliwości

U większości pacjentów dyskomfort pozabiegowy jest krótkotrwały. Najczęściej nasila się w pierwszych 24–48 godzinach, a następnie stopniowo wygasa. Zdarza się jednak, że większy ból po fali uderzeniowej utrzymuje się kilka dni, zwłaszcza przy przewlekłych entezopatiach, dużej bolesności wyjściowej lub przy nieoptymalnym obciążaniu kończyny po zabiegu. Z perspektywy klinicznej ważne jest porównanie bólu „typowego” (znanego pacjentowi) z bólem „nowym” – kłującym, pulsującym, narastającym z dnia na dzień lub połączonym z objawami ogólnymi. Taki obraz wymaga ostrożniejszej oceny.

Czynniki ryzyka: kiedy większy ból pojawia się częściej

Nasilona reakcja pozabiegowa może częściej występować u osób:

• z bardzo dużą tkliwością w badaniu palpacyjnym już przed zabiegiem,
• z istotnym przeciążeniem tkanek (np. intensywny trening, praca stojąca),
• po niedawnych iniekcjach sterydowych w okolicy (wymaga to zawsze omówienia z terapeutą),
• z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujących leki przeciwkrzepliwe (większe ryzyko krwiaków),
• z niewyrównaną cukrzycą lub obniżoną zdolnością gojenia,
• przy zbyt wysokiej energii fali dobranej bez stopniowania tolerancji.

W praktyce bezpieczniej jest rozpoczynać terapię od umiarkowanych parametrów i dostosowywać je do reakcji pacjenta między sesjami.

Jak postępować, gdy pojawia się większy ból po fali uderzeniowej

Jeśli ból jest umiarkowany i przypomina nasilone „zakwasy” lub tkliwość w miejscu zabiegowym, zwykle wystarczają działania zachowawcze:

1. Odpoczynek względny przez 24–48 godzin: ograniczenie aktywności prowokujących ból, ale bez całkowitego unieruchamiania.
2. Chłodzenie miejscowe (krótko, z przerwami) w pierwszej dobie, jeśli jest obrzęk lub uczucie „pulsowania”.
3. Modyfikacja obciążenia: redukcja biegania/skakania, zmiana obuwia, wkładki odciążające – zależnie od lokalizacji problemu.
4. Delikatna mobilizacja i ćwiczenia zalecone przez fizjoterapeutę, zwłaszcza ćwiczenia ekscentryczne w tendinopatiach, ale w dawce tolerowanej.
5. Monitorowanie objawów w skali bólu i funkcji (np. tolerancja chodzenia, schodów, chwytu).

Wielu specjalistów zaleca ostrożność z rutynowym sięganiem po leki przeciwzapalne bez konsultacji, ponieważ część efektu terapeutycznego ESWT wiąże się z kontrolowaną odpowiedzią biologiczną tkanek. Jeśli konieczne jest leczenie farmakologiczne, decyzję warto omówić z lekarzem.

Kiedy konieczny jest kontakt z lekarzem lub terapeutą

Choć przejściowy dyskomfort jest częsty, są sytuacje, w których większy ból po fali uderzeniowej powinien skłonić do pilnej konsultacji. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy:

• ból jest bardzo silny i nie pozwala obciążyć kończyny,
• pojawia się szybko narastający obrzęk, rozległy krwiak lub wyraźne ocieplenie,
• występuje drętwienie, zaburzenia czucia lub osłabienie siły,
• pojawia się gorączka lub objawy ogólne,
• ból zamiast słabnąć, utrzymuje się na wysokim poziomie ponad 5–7 dni.

W takiej sytuacji specjalista może zmienić parametry kolejnych zabiegów, wydłużyć przerwę między sesjami, ocenić wskazania do obrazowania (np. USG) albo zaproponować alternatywną strategię leczenia.

Dlaczego plan terapii ma znaczenie

ESWT rzadko jest skuteczna jako „samodzielny zabieg”. Najlepsze wyniki uzyskuje się, gdy terapia falą uderzeniową jest elementem szerszego planu: korekcji przeciążeń, treningu siłowego, pracy nad mobilnością i stabilizacją, ergonomii oraz stopniowego powrotu do aktywności. Gdy pacjent po zabiegu natychmiast wraca do pełnych obciążeń, ryzyko nasilenia dolegliwości rośnie, a regeneracja może się wydłużać.

Większy ból po fali uderzeniowej może być fizjologiczną, krótkotrwałą reakcją tkanek na intensywny bodziec i nie musi oznaczać powikłania. Kluczowe jest obserwowanie czasu trwania objawów, ich charakteru oraz wpływu na funkcję. Odpowiednie dawkowanie terapii, rozsądne obciążanie tkanek po zabiegu i połączenie ESWT z rehabilitacją czynną zwykle pozwalają ograniczyć dolegliwości i poprawić efekty leczenia. Jeśli ból jest nietypowy, narasta lub towarzyszą mu niepokojące objawy, najlepszym rozwiązaniem jest szybki kontakt z terapeutą lub lekarzem prowadzącym.